Robert Bridgeman. De Laatste Kathaar.


 Dit boek was een van de kandidaten in de Boekenclub van Roots. Het werd tweede met een warme aanbeveling het nog een keer te nomineren.

Het boek begint met de grondige vervloeking van de Katharen door Paus Innocentius III. En de aankondiging van een kruistocht tegen deze Albigenzen.

Genoemd naar de stad Albi in Zuid Frankrijk. Ligt aan de Tarn.
 Albi ligt aan de rivier de Tarn. Het oude centrum van de bisschopsstad rond de imposante Kathedraal Sainte Cécile bestaat uit smalle straatjes, steegjes, winkeltjes, restaurants en karakteristieke huizen met bruinrode dakpannen.

In 2009 ben ik daat geweest voor een zangcursus Jazz. Opvallend waren de donkerbruine kastelen, De Tarn waarin je kon zwemmen en Kanoën. Het interieur van de kerk, geheel beschilderd met de verbeelding van "Het Einde der Tijden". 

 

Opvallend is dat het gebouw geheel uit baksteen is opgetrokken en gebouwd werd in de nasleep van het doden/verbranden van 400 Albigenzen door Simon de Montfort ( ca. 1200 ).
 
Het Boek.
 
Hoofdpersonen zijn Pierre Maury ( een herder ) en Guillaume Belibaste ( een parfait, priester ). De eerste ontsnapt uit de gevangenis van Carcassone en neemt de zieke ander mee. Hun geloof is te duiden als Christelijk-Gnotisch ( Rozenkruisers heden ). Het is ouder dan het Katholicisme. Zij bouwdwn aan een kerk van liefde ( geen kerkgebouwen ).
 
De paus heeft een Grootinquisiteur aangesteld, waar ieder doodsbang van is.  Dat is bisschop Jacques Fournier. de man heeft een zesde zintuig.Hij bestrijdt de Katharen ( Zuiveren / Ketters ). Catharoi ( grieks ). De Parfaits waren de ingewijde priesters. Men sprak over Jeshua de Christus als leidraad.
 
Een zekere Arnaud Sicre, een schoenmaker, meldt zich bij de bisschop. Zijn moeder heeft op de brandstaqpel gestaan, hij zat 5 jaar gevangen, maar wil nu voor de Inquisitie gaan werken. Hij wil zijn "Ostal" terug. Een grote boerenhoeve inclusief mensen, dieren. 
 

 De Katharen kennen de zgn. Cosolamentum, een inwijding door hadoplegging. Novicen werden zo ingewijd en het deed ook dienst als "H.Oliesel", zalving zieken en stervenden. De parfaits leefden celibater, al had Belibaste een huishoudster ( ook camouflage tegen de Inquisitie ).
 

 Het consolamentum was het kathaarse sacrament van het doopsel. Door middel van dit ritueel trad men toe tot de katharen. De kathaarse kerk schreef een spirituele doop voor waarbij de nieuwkomer met de Heilige Geest werd gedoopt en de Heilige Geest in zichzelf ontving.
 

 Pierre de Maury gaat in de zomer hoog de bergen in met zijn schapen. Het is puur buiten leven. In het najaar komen zij terug naar beneden. Transhumance. Deze vorm van veeteelt helpt overbegrazing in de dalen te voorkomen en biedt toegang tot vers gras in de zomer.
De Pastou of Patou honden waken tegen wolven en beren.
 


Belbante wil dat Pierre met zijn huishoudster trouwt. Beiden willen graag ( lust ). Broer Jean Maury vertrouwt het niet. Ze trouwen toch.

H 7.

21 jaar eerder in Montaillon vind een slachting plaats. De parfaits trrekken rond in 2 tallen, een oud, een jong. Hun kleding is camouflage.

Zij geloven in een God die licht en liefde is. Zijn zoon ( niet Jezus ) is jalours en wil gelijke macht en komt met mede engelen ten val. Zij raken los van God en representeren het Kwaad. Satan. Zij hebben een eigen kerk ( die in Rome ), roepen op veel kinderen te verwekken om zo meer aanhangers te krijgen ( ziel aan de duivel ). Dualiteit ten over. Het is de God van het Oude Testament.

 

 Archonten (Grieks voor 'heersers' of 'bestuurders') zijn in het gnosticisme de kwaadaardige dienaren van de demiurg die de menselijke ziel gevangenhouden in de stoffelijke wereld. In het oude Griekenland waren het daarentegen hoge burgerlijke en militaire ambtenaren, met name in Athene, waar negen archonten de stad bestuurden. Zij houden de ziel van de mens gevangen ( gaat van lichaam naar lichaam, verstoten van spiritualiteit. Ze hebben zelf ook geen verbinding met hun ziel.

God stuurt dan zijn andere zoon naar de aarde ter Verlossing. Jezus: gelukzalig is de mens die gelden heeft, hij heeft het leven gevonden. Zijn helpers zijn de apostelen. Zijn vrouw is Maria Magdalena. Zij brengen het "Gouden Licht". Het Gouden Rozenkruis.

Er volgt een inval van de Inquisitie.Dat gaat gepaard met geweld en verkrachting. De jongens Pierre en Jean ontsnappen. De rest gedood of naar elders gebracht ( zusjes ).

H 8.

De Occitaniërs zijn afstammelingen van de Kelten. Je kon een huwelijk voor een bepaalde tijd sluiten. Voor altijd mocht ook. Zij kenden druïden. De Bodega was een doedelzak van geitenhuid.
 

 Raymonde en Pierre gaan zich te buiten aan intens huwelijksgenot, terwijl Belibaste luistervink speelt. Hij wil dit niet, maar heeft een plan. Pierre die na veel dames eindelijk iemand gevonden heeft met wie hij kinderen wil ( hij heeft al kinderen onder zijn vloerkleed ) en een echte woonstede wil maken. Geen geherder meer.

H12.

Arnaud Sicre verlaat de burcht Les Allemans, waar hij 5 jaar gevangen was en de assistent van de groot inquisiteur ( Gaillard de Pomies ) , een dominicaan,sexueel bevredigd had. Dat is een man die naar boven likt en naar onderen trapt. Arnaud wil ten koste van alles zijn familie Osta terug. Hij krijgt verradersloon om dat te realiseren. Hij verwijt zijn moeder , een parfait, dat zij alles zijn kwijtgeraakt. Als kind was hij weggestuurd omdat hij te loslippig was ( gevaar ). Broer en zus mochten wel blijven.

In een kroeg vertelt een oude man tegen betaling van bier het verhaal van Montsegur, de slachting der Katharen In 1244.Montségur was een van de laatste bolwerken van de Katharen en viel uiteindelijk in maart 1244, na een belegering van 9 maanden. 225 Katharen stierven na de val op de brandstapel. Het was via 1 zijde in te nemen. Enkele parfaits ontsnapten met een kist met inhoud. Ze verstopten zich in de grotten van Ussat Les Bains. Wie deKatharen afzwoor werd vrij. Alle anderen gingen chanted op de collectieve brandstapel.

Het is nu 1324. Esclarmonde de Foix ( adel ) is enige tijd de Matriarch van de Katharen. Eerder, ten tijde van Graaf Raymond V van Toulouse was Occitanië een smeltkroes van culturen, rijk, cultureel hoogstaand. De vervloeking van de paus en de martelingen en slachtingen o.l.v. Simon de Montfort maken alles kapot. De Inquisitie doet de rest.


Simon de Montfort was graf van Leicester en had gebieden in Noord Frankrijk. Zijn hoofd werd verpletterd door een kei uit een blijde. Hij werd heilig verklaard. Na hem zette de Franse koning Lodewijk de Heilige de vervolging voort.

 

Valencia is een veiliger buurt dan Occitanié om te verblijven. Daar lopen Joden en Katharen  geel kruis ) met gele merktekens op hun kleding. 

Pierre ( nu 24 ) moet van Belibaste scheiden, want dat zeggen zijn engelen. ierre gehoorzaamd, Jean is woedend. Het is het afdekken van een zwangerschap. Na 7 maanden dochter geboren ( vab Belibaste ). Pierre accepteert. Jean wordt erg ziek ( vergiftigd door B. ? Hij herstelt. Hij zegt dat Belibaste veel kennis heeft, maar dat die kennis niet verinnerlijkt is.

Convenza is een vorm van H.Oliesel. In Endura zijn: geen vlees, alcohol, sex . In extreme gevallen alleen water voor de stervende. Melhovier is een kniebuiging uit eerbied voor een hogere. Met een kus op de mond.

Moge de Heer je zegenen en tot een goed einde brengen. 

Arnaud Circe vind geen Katharen om te verraden en gaat in een dorp wonen en werken als schoenmaker. Daar ontmoet hij een vrouw, liefde op het eerste gezicht, die hem in de Katharenkring van Belibaste brengt. Hij acteert of hij erbij hoort. Jean wantrouwt hem, maar Belibaste gebruikt Arnaud om zich nog meer te profileren.



 H26.

De belofte aan Jacques Authié. .....10 jaar terug.

De geheimen van de parfaits en overtuigingen. Gnosis. 

Zij hebben het recht te kunnen vergeven rechtstreeks van Jesua, Maria Magdalena en de apostelen.

God is het licht in onszelf. "IK BEN" is heel en volmaakt. IK BEN is DE BRON.

Disidentificatie van lichaam, persoon en uiteindelijk de ziel.

Je bent het hele Universum.

"IK BEN "is de Goddelijke Vonk, die zich tijdelijk manifesteerd in de ziel en zo in lichaam, persoon en levensverhaal.

De ziel heeft6 een begin en een eind en kan heel oud worden. Na zuivering keert het terug naar de Goddeelijke Vonk. Het Goddelijk Licht. 

Mens bestaat uit 3 elementen:

1.de innerlijke engel zelf = de ziel.

2. de kern van de oorspronkelijke engel: de goddelijke vonk.

3. fysieke lichaam, lichaamsverhaal, gebonden aan de aarde. 

 

De goddelijke vonk is een
spiritueel en filosofisch concept, vooral centraal in hett gnosticisme, dat stelt dat een deeltje van het goddelijke licht of God in ieder mens huist. Het wordt gezien als een gevangen, onsterfelijk deel van de ziel dat streeft naar hereniging met de bron, vaak verborgen in de materiële wereld.
  • Kern van Gnostiek: Volgens gnostische stromingen is de ziel een goddelijke vonk die gevangen zit in het lichamelijk omhulsel, gecreëerd door de demiurg.
  • Doel van het leven: Het doel is om deze vonk te bevrijden uit de onwetendheid van de materiële wereld door middel van gnosis (innerlijke kennis).
  • Spirituele Betekenis: Het staat symbool voor het eeuwige, onaantastbare licht in de mens, vaak omschreven als een 'innerlijk heiligdom' dat beschermd en gevoed moet worden.
  • Andere tradities: Ook in de Kabbala (joodse mystiek) wordt gesproken over Nitzotz Elohut, waarbij elk wezen een vonk van Gods licht bevat.
  • Metaforen: De vonk wordt soms aangeduid als een parel, lotus, roos of 'oeratoom' in het hart van de mens.
De goddelijke vonk wordt vaak ervaren als de stem van het hart of een innerlijke drang naar spiritualiteit en zelfverwerkelijking.

 

    De Waarzegster.

Arnaud zoekt een waarzegster op om zijn familie te vinden. Ook neemt hij kledingstukken mee. De hartkwaal valt mee en de schapen zijn vergiftigd door de buren. Dan neemt de Moeder de Waarzegster oven. Zij vraagt Arnaud en begrip over het verleden. Waarin hij alles verloren heeft omdat zijn moeder parfait was. Arnaud reageert woedend en gooit de glazen bol kapot.

Hij reist naar de bisschop in Les Alleman om Pierre en Belibaste te verraden. De volgevreten bisschop ontvangt hem. Blij met dit nieuws . Circe gaat terug, geeft een goudstuk aan Belibaste. Hij zegt dat zijn zus in Trivia gaat trouwen en dat zij daar naar toe gaan. Zijn tante daar is heel rijk. Daarna heeft hij wilde sex met Guillaume. 

Pierre heeft ook een innige omhelzng met Raymonde. Ze zijn nog gek op elkaar. Belibaste heeft haar bevrijd van een geweldadige man, die bewusteloos raakte na een val.

Belibaste had eerder een Osta, een vrouw en kind, maar moest deze verlaten na het doden van een herder. Er komen 3 waarschuwingen t.o.v. Sirce. Ze besluiten hem dronken te voeren voor een betrouwbaarheidstest. Die mislukt. Sirce heeft ze door.

Maria Magdalena was ook een apostel. Zij landde mt 150 volgelingen in Marseille.Naar Rennes le Chateau. Daar loopt een breuk, een energetische lijn: De Rozenlijn. Een leylijn.


 Maria Magdalena was een vooraanstaande volgeling van Jezus, afkomstig uit Magdala, die Hem financieel ondersteunde en als eerste getuige was van de verrijzenis. Hoewel vaak ten onrechte afgebeeld als een zondares, tonen de evangeliën haar als een trouwe apostel die bij Jezus bleef tijdens de kruisiging.

Geografische locatie: Khirbet Qumran, gelegen aan de westkust van de Dode Zee , ligt op een kilometer van de kust en circa 20 km ten zuiden van Jericho, op een uitloper van het mergelterras, begrensd door Wadi Qumran in het zuiden en door ravijnen in het noorden en westen.

God van de katholieken is de Rex Mundi, de Gevallen Engel. Niet de God van de Liefde.Geen oorlog, verbranden, martelen, etc. Sicre verspreekt zich : verbranding werkt zuiverend !

Jezus aan het kruis: een jachttrofee van de katholieke kerk. Het lijden laten zien !!! Bij Romeinen is het kruis een martelwerktuig. In feite is het een spiritueel symbool: hemel, aade , mannelijk, vrouwelijk. Centraal: het hart ! Archonten: kruisigen als straf !!! Romeinse overheersing ging over in de katholieke kerk: Ceasar. Paus, Rome, Rome, latijn, latijn.Christenvervolgingen. 

 

Onderweg heeft Belibaste veel verdriet over het verlies van wat ooit was. Sirce raakt overtuigd van zijn visie, maar zal hem toch verraden uit eigenbelang ( beloning ). Wel wil hij Pierre ontzien.

Belibaste heeft een droom waarin hij e heiligdommen van de Katharen in gaat in de grotten van Ussad. Dat was toen. Nu zijn de grotten leeggeroofd door de katholieken. 

 

 

Het pentagram is een vijfpuntige ster en een van de oudste symbolen ter wereld. Het symbool wordt op veel plaatsen gebruikt, onder andere in logo's van militaire organisaties, op skûtsjes,[1] op nationale vlaggen maar tevens bij vele religieuze en seculiere levensbeschouwingen.[2] Als geometrische figuur kent het pentagram enkele bijzondere eigenschappen waardoor mensen in de vele eeuwen er ook bijzondere of mystieke betekenissen aan hebben toegekend.

Vol van schuld en schaamte gaat hij naar binnen. Hij heeft verre van zuiver geleefd. Eigenlijk een nep-parfait. En ook nog met het idee dat hij de laatste is. De echte parfaits zijn allen verbrand. Hun 1000 jaar is voorbij. Nu pauze van 700 jaar. Geheimen bewaard. Rijk van Satan heerst. Evangelie van Johannes, Apocalyps.

In de diepste grot krijgt hij alsnog het consolatum en wordt hij ingewijd. In de ogen van de oude wijze ziet hij de 7 hemelen. Hij gaat naakt in een Pentagram staan, terwijl de oude wijze hem de H.Graal laat zien: een zwarte meteoriet.

 

Hij krijgt de voorspelling bij het zien van 2 eksters zal hij gaan sterven op de brandstapel. Hij is inmiddels zo gelukzalig en tevreden dat hij dat accepteert. De brandstapel zal hem verlossen.

Hij krijgt een sleutel mee van de ontsnapte Katharenkist waarin Het Boek van de Liefde. Hij draagt die sleutel over aan Pierre, die gaat proberen de 4 vluchters van Montsegur te vinden (leven mogelijk nog ). Die kist ligt in Ussad onder stenen en wordt geschermd door een vloek.

 

De heilige Graal of kort (de) Graal is een reliek of ander magisch voorwerp dat vanaf de twaalfde eeuw als motief dient in verschillende versies van de middeleeuwse Arthurlegende. Verschillende van deze legendes draaien om de Graal als een wonderbaarlijke beker, die met het Laatste Avondmaal van Jezus in verband wordt gebracht, en om de ridders op een queeste naar deze Graal en daarmee naar verlossing. Er zijn ook varianten waarin het een steen (lapis) is of een schaal. In de hoogmiddeleeuwse Graalmythe vermengen beelden uit het christendom en de feodale adel, decorstukken in de christelijke liturgie (in het motief van de kelk) en de cultus van relikwieën (zoals de Heilige Lans) zich met archetypische beelden en orale tradities van Keltische en Oosterse oorsprong.

De etymologie van het woord 'graal' is onduidelijk. De meest waarschijnlijke bron is het Oudfranse graal, "beker" of "sleutel", dat verwant is aan het Occitaanse grazal. Vermoedelijk zijn deze woorden op hun beurt weer afgeleid van het Latijnse cratalis of gradalis en het Griekse κρατήρ, kratḗr, "krater (mengvat)".

 De droom komt sterk overeen met de visualisaties in Psychosynthese. De Tempel van de Stilte, b.v. Of een reis de berg op.


Het graafschap Foix rond de stad Foix in de Pyreneeën werd rond de 10e eeuw gecreëerd door samenvoeging van het graafschap Carcassonne met de heerlijkheid Foix. Dit werd gerealiseerd door de nakomelingen van graaf Roger I van Carcassonne.

In principe bleven de graven van Foix vazallen van de graven van Toulouse, maar in de volgende eeuwen groeide hun macht en zij werden voorname heersers in het Franse koninkrijk.

 

 Als de 4 mannen op weg zijn naar Tirvia ( Pic dÓrri ) voor het huwelijk worden zij overvallen door een roofridder, die vroeger de Katharen verdedigde. Het lukt hen om te ontkomen. Arnaud tipt de politie en Belibaste wordt gearresteerd en geboeid. Ook Arnaud met zijn zelfoverschatting.. Samen in cel. Belibaste legt zich neer bij zijn fysieke einde.

Arnaud lijkt hier op Judas en Belibaste Jesus. Geseling, etc. Het lijkt ook een strijd tussen het Oude en het Nieuwe Testament. Pierre gaat snel terug om de kathaarse gemeenschap te waarschuwen, maar Belibaste geeft geen kik en ook geen informatie. Het verdraagt de verbranding wat meer het beeld van sensatie theater heeft.

Voor de zekerheid verkopen ze huis, haard en kuddes en trekken weg. Pierre zorgt voor Raymonde en de kinderen. Pierre, Raymonde en Jean gaan met Balder en Attila via Tarascon naar Ussad. Rivier Ariëge ( smeltwater ) hindert. Ariegedal. Zij volgen de droomweg van Belibaste.Druipsteengrotten. Verlaten in paniek. Plek van de rituelen.: de kathedraal van Ussad.

Onder een steenhoop vinden ze een kist. Ze hebben de sleutel, Er zit goud in enhet Boekvan de Liefde. Wat in 1244 uit Montsejur was gered. Maar Sicre en Pomies en 4 soldaten zijn hen gevolgd. Sicre wordt ook slachtoffer van Pomies, die weggat met het Boek.

Hij geeft 3 soldaten opdracht Jean, Pierre en Sicre te doden, maar rekent niet op Attila en Balder, de reuzenhonden. Ze achterhalen Pomies, bevrijden Raymonde, nemen het goud en 2 Friese hengsten mee. Plus het goud.

 
Ze vluchten naar Mallorca. Veilig voor Katharen.
 
Vanuit Montpellier. Naar de Puig Major.
De Puig Major is een 1445 meter hoge berg op het Spaanse eiland Mallorca, in de eilandengroep Balearen. De berg is de hoogste punt van Mallorca. Hij maakt deel uit van de Serra de Tramuntana. De top is militair gebied 

 
In de zgn. "Drakengrotten"ontdekken zij een grote gemeenschap van parfaits en Jean blijkt hun leider. Nou ja, zijn vader, Senher Betrand de Castres. Die in een houten hutje woont !!!
 
Op het einde van het boek werd ik de vele herhalingen wel zat. Ook de diverse nawoorden.
In ieder geval was het mooi om in de mij bekende omgeving rond te reizen. Veel is mogelijk waar, maar niet zeker. Meestal zijn er documenten bewaard van tegenstanders en werd het werk van de Katharen vernietigd.
Hieronder de relatie m.b.t. de Rozenkruisers en de Bogomielen.
 
 


 
De relatie tussen de Rozenkruisers en de Katharen is primair van spirituele en esoterische aard, waarbij moderne Rozenkruisersbewegingen (met name het Gouden Rozenkruis) de Katharen beschouwen als een belangrijke historische bron van wijsheid en "geestelijke erfenis". Er is een sterke verbondenheid in hun streven naar een goddelijke oorsprong en een innerlijke, mystieke beleving van het christendom.
Verbanden en Verwantschap:
  • Geestelijke Erfenis: Veel Rozenkruisers, waaronder aanhangers van het Lectorium Rosicrucianum (Gouden Rozenkruis), zien zichzelf als erfgenamen van de Katharen. Antonin Gadal, een sleutelfiguur in het in kaart brengen van de Kathaarse geschiedenis, wordt gezien als de 'patriarch' die de "schat der Katharen" (de gnosis) heeft overgedragen aan deze moderne Rozenkruisersbeweging.
  • Gnosis en Dualisme: Beide bewegingen zijn sterk beïnvloed door het gnosticisme, waarbij de nadruk ligt op directe, innerlijke kennis van God en een dualistische visie op de wereld: een strijd tussen het geestelijke (licht) en het vleselijke (materie).
  • Historische Schakel: Sommige theorieën plaatsen de Katharen, samen met de Tempeliers, aan de basis van de Rozenkruisersbeweging, waarbij het streven naar inzicht via 'het Licht' centraal staat.
  • Levenswijze: Zowel de Katharen als de Rozenkruisers omarmen principes van eenvoud en spirituele reinheid.
Verschillen en Context:
  • Tijdsperiode: De Katharen waren een christelijke gemeenschap in de 12e en 13e eeuw in Zuid-Frankrijk (uitgemoord tijdens de Albigenzische Kruistochten), terwijl de Rozenkruisers bekend werden vanaf de 17e eeuw.
  • Organisatie: Katharen hadden een strakke eigen structuur (de 'Perfecti') en werden door de Kerk als ketters beschouwd. Rozenkruisers opereren meer als een filosofisch-spiritueel genootschap.
Hoewel er geen directe organisatorische continuïteit is, beschouwen moderne esoterische stromingen de Kathaarse "geest van het licht" als een voortzetting in de Rozenkruisersfilosofie.
  • 21. Rozenkruisers - Het Geheim van Blanchefort
    Andreae stond aan de basis van de Rozenkruisersbeweging, volgens sommigen ontstaan uit de Graalsbeweging (Katharen) en de Tempeliers.
     
     
     Jacques de Molay.
     
    Het Rozenkruis is een esoterisch-spirituele stroming die streeft naar bewustzijnsvernieuwing en zielenbewustzijn, vaak gebaseerd op een gnostieke, christelijke basis. Het geloof draait om de 'goddelijke vonk' in de mens (de roos) die herverbonden moet worden met de oorspronkelijke geestelijke wereld, vaak door middel van innerlijke transformatie en loutering.
    Kernaspecten van het Rozenkruis:
    • Gnosis: De nadruk ligt op directe, innerlijke kennis van het goddelijke, in plaats van blinde dogma's.
    • Mensbeeld: De mens wordt gezien als een microkosmos met een latente nieuwe ziel of "geestvonk" in het hart, die tot ontwikkeling kan komen.
    • Symboliek:
      Het rozenkruis zelf symboliseert de mens (kruis) die zijn goddelijke oorsprong (roos) in zichzelf ontdekt en loutert.
    • Christelijke en hermetische wortels: Het gedachtegoed put uit de 17e-eeuwse rozenkruisersmanifesten, gnostiek, hermetisme en het christendom, vaak met invloeden uit mystiek en oosterse filosofie.
    •  
    • Gouden Rozenkruis (Lectorium Rosicrucianum): Een bekende internationale school die deze weg van innerlijke transformatie onderwijst.
    Het is geen kerkgenootschap, maar eerder een broederschap of spirituele gemeenschap gericht op het "terugkeren naar de goddelijke oorsprong".
    DE BOGOMIELEN.
     
     

    De bogomielen

    Kortom, Bosnië was een eigenzinnig zo niet geïsoleerd gebied. Hierdoor kende Bosnië ook op religieus gebied een paar uitzonderlijke verschijnselen. Beide gelden als ketters: de beweging der bogomielen en de onafhankelijke Bosnische Kerk. Over die laatste zal de volgende aflevering gaan; vandaag iets over de uit Bulgarije afkomstige bogomielen, die in de twaalfde eeuw neerstreken in het half-onafhankelijke Banaat in Bosnië. Wat was dit voor beweging?

    De bogomielen zijn een schakel in de keten van de Iraakse manicheeërs (derde eeuw n.Chr.), het messalianisme (vierde eeuw), het paulicianisme (zevende eeuw) en het West-Europese katharisme (twaalfde eeuw). De relaties tussen deze stromingen is complex en je kunt niet eenvoudig stellen dat de ene uit de andere is voortgekomen, hoewel er wel een rode draad is die deze stromingen verbindt.

    De wereld deugt niet

    Om te beginnen zijn ze gnostisch en (derhalve) dualistisch, wat een manier is om de onvolmaaktheid van de materiële wereld te verklaren. Met name de onrechtvaardigheid in de wereld en de wantoestanden in de toenmalige kerk en politiek maakten de bogomielen ontvankelijk voor de overtuiging dat uiteindelijk alles in de wereld slecht is. Hieruit ontwikkelden zich twee opvattingen die afwijken van het orthodoxe christendom:

    1. De wereld, slecht als ze is, kan niet zijn geschapen door een goede God.
    2. Verlossing ligt weliswaar in God, maar omdat Hij in deze slechte wereld niet toegankelijk is, moet de gelovige een (geheime) weg naar God ontdekken (de gnosis, mystieke kennisse van God).

    Omdat dit laatste een menswording van God uitsluit, sneuvelde ook het dogma dat Jezus de zoon is van God. Bij de bogomielen vindt men daarom de opvatting dat niet God, maar Sataniël, de Duivel, de schepper (demiurg) van de wereld is. Deze opvatting is identiek met die van de katharen.

    Ascese

    Een tweede overeenkomst tussen de bewegingen ascetisch van aard. Er was sprake van encratistische ascese (althans bij hen die in de top van de hiërarchie zaten), de meest rigoureuze vorm van ascese.

    Bovendien ging men ’terug naar de bron’, waardoor deze stromingen sterk lijken op het vroegste christendom. Kenmerkend is een ‘hiërarchie’ (beter is te spreken van een soort ‘ladder’) van gelovigen: hoe verder een gelovige was ingewijd in de kennisse omtrent God, hoe hoger hij of zij op die ladder kwam te staan. De bogomielen kenden dus drie soorten gelovigen: de toehoorders, de gelovigen en de verlichten. Dit is nagenoeg gelijk aan de auditores, de electi en de perfecti van de manicheeërs of de hylikoi (de materiemensen), de psychikoi (de zielmensen) en de pneumatikoi (de geestmensen) uit de gnostiek. De katharen kenden een soortgelijke indeling met hun croyants en parfaits. Deze hiërarchie had ook gevolgen voor de mate van ascese (toehoorders oefenden minder ascese; verlichten oefenden volle ascese).

    Overigens bestond er geen hiërarchie van priesters en gelovigen; deze waren aan elkaar gelijk.

    Opstand

    De genoemde stromingen delen ook dat ze in opstand waren tegen de gevestigde orde. Zij verzetten zich niet alleen tegen het in hun ogen onrechtvaardige wereldlijke gezag, maar ook tegen de kerkelijke hiërarchie en zijn rijkdom. De gelovigen bestonden dan ook bijna uitsluitend uit leden van de laagste sociale klassen.

    Tot slot, al deze kenmerken – afwijking van de officiële kerkelijke leer, ketterij dus, en het verzet tegen de heersende wereldlijke en kerkelijke machten – maakten deze stromingen, zacht gezegd, bij de elite niet bepaald populair. Dat de bogomielen actief zending bedreven, maakte het er niet beter op. Zowel in Byzantium als in West-Europa zijn ze daarom vervolgd, al gingen de Byzantijnen wat genuanceerder te werk dan hun collega’s in het westen.

    Ontstaan

    De bogomielen ontstonden in het Bulgarije van koning Peter I (927-969). Hun benaming is afgeleid van de Slavische woorden bog (God) en mil (geliefd, bemind). De beweging zou gesticht zijn door de priester Bogomil. Het is overigens onduidelijk of de bogomielen naar de priester zijn genoemd of dat deze zich vernoemde naar zijn volgelingen. In de vroege twaalfde eeuw stichtte de Macedonische monnik Basileios een bogomielse gemeente in Constantinopel; ook zouden ze tot op Athos (Agion Oros) zijn doorgedrongen, maar daar heb ik geen bevestiging van kunnen vinden. Via Midden-Europa bereikten de bogomielen in de dertiende eeuw Italië.

    De kruistochten tegen de katharen, zoals de westerse dualisten heetten, ging het er bot aan toe. Berucht is de uitspraak waarmee Arnaud Amaury op 22 juli 1209 in Béziers in Zuid-Frankrijk een bloedbad inleidde: Caedite eos; novit enim Dominus qui sunt Eius (“doodt ze maar; God zal immers de zijnen wel kennen”). Wat rond de 10.000 personen het leven kostte. In het oosten stopten de vervolgingen in de vijftiende eeuw, toen de Turken de Balkan veroverden. Sommige gemeenschappen van Bogomielen hielden het uit tot in de zestiende eeuw.

    Over de leer van de bogomielen is weinig bekend. Net als bij veel ketterijen kennen wij het meeste uit de geschriften van tegenstanders. De rest is vernietigd. De leer kan nog het best worden gereconstrueerd door ze te vergelijken met die van het manicheïsme en het katharisme. Beide stromingen hadden veel meer aanhangers.

    Ondergang

    De bogomielen waren in Bosnië redelijk veilig, in tegenstelling tot het orthodoxe Servië, waar ze werden vervolgd. Daarom vluchtten ze naar Bosnië. In dat gebied genoten ze een zekere bescherming, te vergelijken met de katharen in Occitanië. Echter, in 1222 riep de toenmalige paus Innocentius III op tot een kruistocht tegen de bogomielen in Bosnië, als gevolg waarvan het Koninkrijk Hongarije het land binnenviel. De aanvallen waren toen niet succesvol.

    In 1408 viel Hongarije Bosnië opnieuw binnen en dit keer met succes, al sneden ze vervolgens in hun eigen vlees. Identiek aan het Hollandse ‘liever Turks dan paaps’ dreef de Hongaarse zege de bogomielen (en daarmee een groot deel van de Bosnische adel) in de armen van de aanstormende Turken. Na de Ottomaanse bezetting van de Balkan gingen veel bogomielen over tot de islam en stierf de beweging in Bosnië langzaam uit.

    De graven van Radimlja

    Erfenis: grafmonumenten

    De bogomielen zouden een grote materiële erfenis in Bosnië achtergelaten hebben in de vorm van 60.000 (!) Stećci, grafmonumenten. De necropolis van Radimlja is de grootste. Dat het hier om een uitsluitend bogomiels verschijnsel gaat, staat tegenwoordig ter discussie. Het zou een algemene Bosnische traditie betreffen, inclusief rooms-katholieke en oosters-orthodoxe inbreng. Echter, de afbeeldingen op de grafmonumenten verwijzen niet bepaald naar de traditionele kerken. Tot op heden is dit raadsel niet opgelost.


Reacties

Populaire posts van deze blog

Lied der Revolutie door Russell Shorto.